Paramedik Kimdir ? Ne İş Yapar ? Nasıl Paramedik Olunur ?

PARAMEDİK KİMDİR ? 

Acil Tıp Hizmetlerinde, yaşam zincirinin anahtarı olarak ifade edilen ve Hastane Öncesi Acil Bakımın önemli bir parçasını oluşturan, genellikle kritik durumdaki hasta veya yaralıya ilk anda müdahale eden sağlık profesyonellerine Paramedik veya Ambulans ve Acil Bakım Teknikeri denilmektedir.

NE İŞ YAPAR ?

Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri; aniden ortaya çıkan kaza, yaralanma, hastalık gibi durumlarda hasta ve yaralılara kısa sürede acil müdahalelerin yapılıp hastane acil servislerine ulaşması ile son bulur.

Bu uygulamalar, ambulans sistemleri; hava (uçak, helikopter), deniz, kara ambulansları ( acil yardım, hasta nakil, yoğun bakım, yeni doğan, obez, çoklu hasta taşıma, motosiklet, paletli ambulanslar) aracılığı ile yapılır. Bu sistemde çalışan sağlık profesyonelleri hekim, paramedik (acil tıp teknikeri), acil tıp teknisyeni, hemşire, sağlık memurları ve sürücülerdir. Hastane öncesi acil tedavi uygulamalarında ağırlıklı olarak paramedikler görev alır. Paramedik  mesleğinin temel  sorumluluklarının doğrudan   yaşam   kurtarmayla   bağlantılı   olması   ve   yapılan   tıbbi   hataların   çoğu   zaman   telafisinin olmamasından dolayı işlerini en ideal ve güncel bilgiler ışığında yapmalıdır.

DÜNYA’DA ACİL SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ

Acil sağlık hizmetlerinin vazgeçilmezi olan ambulanslar  her  toplumda,  her  zaman  ve  yaştan  insanlar  için  dikkat  çekici, ilginç,  duygulandıran, endişelendiren, meraklandıran,  umut  veren,    araçlar  olmuşlardır.  Acil  tıp  alanında,  önemli  adımların  çoğu  savaş  alanlarında atılmıştır. Tarihte ambulans ilk olarak 1487 yılında, İspanya kraliçesi Isabel döneminde, Malaga  kuşatması  sırasında  kullanılmıştır.  Fransa’da  1590  yılında  IV.  Henry  orduda yaralıları kaldırma ve taşıma ile ilgili görevlendirmeler yapmıştır. Napolyon zamanında ise, 1792’de Büyük Ordu komutanlığında cerrah Baron Dominique Larrey ilk tıbbi ordu birliğini kurmuştur. 1854 – 1855 yılında Kırım Savaşı’nda yaralı askerleri katır sırtında savaş alanından sahra hastanesine taşımak için ilk kez kakuleler (cacolet) kullanılmıştır. İnsanlar  zamanla,    hastalarını  taşımak  için  bisikletler  başta  olmak  üzere  tekerlekli araçları kullanmaya başlamışlar, 18. Yüzyılda, el arabası ve kızaklı at arabalarının yerini zamanla,  önceleri  cenaze  taşımada  kullanılan  tekerlekli  at  arabaları  almıştır.

19. yüzyılın sonları ve 20. Yüzyılda yaşanan savaşlarda yaralanan askerlerin çeşitli araçlarla cephe gerisine taşınması sürekli uygulama alanı buldu ve yaralılara müdahale edildi. Sivil yaşamda gerçekleşen kazalar, yaralanmalar, tehlikeye uğrayan insanlara tıbbi ve kurtarma yardımları ulaştırılamadı. Birkaç büyük şehir dışında bu tür organizasyonlar geliştirilemedi. Londra’da 1878 yılında ilk sivil ambulans organizasyonu kuruldu. 1897 yılında ise ilk tam gün süreli ambulans servisi yine Londra’da faaliyet göstermeye başladı.1906 yılında ambulans olarak ilk motorlu aracın kullanılması ile yeni bir dönem başlamıştır.
1960’ lı yıllarda ABD ve İngiltere’de savaşlar sonrası genç nüfusun artması, teknolojinin gelişimi, seri üretim otomobil ve araçların yapmış olduğu kazalarda ölenlerin sayısında büyük bir artış yaşandı. Acil tıp sistemin yetersizliği ortaya çıkmış oldu.
ABD de 1966 da yayınlanan ‘’Kazalara Bağlı Ölüm ve Sakatlıklar- Modern Toplumun İhmal Edilen Hastalığı’’ adlı raporun Kore savaşında yaralanan bir askerin ABD sokaklarında kaza geçiren bir kişinin yaşama şansından daha yüksek olduğu ortaya çıktı. Bu durum Acil sağlık sisteminin yetersizliğini ortaya koydu. 1973 yılında acil sağlık hizmetleri iyileştirilmeye ve yasal düzenlemeler yapılmaya başlandı.

Paramedik mesleği ilk olarak Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan ve ülkenin I. ve II. Dünya Savaşları, Kore ve Vietnam Savaşlarında kazanmış olduğu tecrübelerinin de etkisi ile sivil alanlarda ki ölümlerin azaltılmasında faydalı olacağı düşüncesi sonucu, yaygınlaşmaya başlayan bir meslek grubudur. 1960’lı yıllarda ABD eyaletlerinde ambulans sistemleri oluşturma ve standardizasyon sağlama çalışmaları başlatılmış, farklı eyaletlerde bağımsız olarak başlatılan paramedik eğitimleri sayesinde  paramediklerin ambulans  servislerinde  görev  almaya  başlaması  ile  birlikte  daha  hızlı  ve  kaliteli  tıbbi acil bakım hizmeti sunulmaya başlanmıştır. 1970 li yılların başında ABD Pittsburg Üniversitesi’nde uygulamaya konulan paramedik programı 400 saat teorik ve 100 saat uygulamalı eğitimden oluştu. 1970’lerin  ikinci  yarısında  paramedik  eğitimi  iyice  yaygınlaşmış  ve başta  Kanada  olmak  üzere  birçok  ülkede  paramedik  eğitimi  verilmeye  başlanmıştır. 1973 yılında çıkarılan Acil Sağlık Hizmetleri Sistemi Yasası ile standardizasyonun sağlanması hedeflendi .

1976  yılında  ABD  Ohio  Eyaletinde  paramedik  kadrolaşma  seviyesi  standart  hale getirilmiş, hızla yayılan uygulama sonucunda önce ABD genelinde sonrasında Anglo- Sakson  ülkeler  başta  olmak  üzere  dünya  genelinde,  paramedikler  hastane  öncesi  acil sağlık sisteminin asli personeli haline gelmişlerdir.

Paramediklerin hayatını konu alan Emergency dizisi ise toplumda büyük bir beğeni kazandı. Hayat  kurtarma  özellikleriyle paramedikleri halk  arasında  birer  kahramana döndürmüştür. Medya aracılığı ile de paramedik mesleği bu şekilde tanıtılmış oldu.

ÜLKEMİZDE ACİL SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ

Ülkemizde; Cumhuriyet   döneminde,   1930   tarih   ve   1593   Sayılı   Umumi Hıfzıssıhha   Kanunu’nda   ilk   tıbbi   imdat   ve   yardım   teşkilatı   kurulması   görevi belediyelere   verilmiştir.   Hizmet   alanı   uzun   yıllar   yerel   yönetimlerin   sunum   ve gözetiminde kalmış, bu dönemde hizmet alanında önemli bir gelişme sağlanamamıştır.

1950 ve 1960 lı yıllarda kara yollarının yapılmasıyla ülkemizde de taşıt kazaları olmaya başladı. Ambulans ve Acil Sağlık Sistemi’ mizin yetersiz olması ölümlere ve yaralıların engelli olmasına sebeb olmuştur. 1974 Kıbrıs Harekatın da deneyimlenen sağlıkla ilgili tecrübeler sivil yaşama yansımamıştır. 1980 li yıllara kadar hastane acil servisleri nüfus artışının fazla olması, kazaların artması nedeniyle yetersiz kalmıştır.   Dünyada  olan  gelişmeler  ve  hizmet  alanından  halkın beklentilerinin artması ile birlikte, hizmet alanında yeni çalışmalar yapılmasını gerekli kılmış,   1985   yılında   Ankara   Numune   Hastanesi   bünyesinde   Hızır   Acil   Servis uygulaması başlatılmıştır. Daha sonra diğer büyük illere de uygulama yayılmış, “077” kısa numarası ile verilen hizmet bir türlü dünya standartlarına ulaştırılamamış ve sıkça tartışma  konusu  olmuştur.  1983 yılında çıkarılan 2918 no.lu Trafik Kanunu ile karayollarında ve şehirlerde ambulans hizmetlerinin tanımlanması ile gerçekleşti. Bu kanunla şehirlerarası yollardaki sağlık hizmetleri Sağlık Bakanlığı’na şehir içinde ise belediyelere verildi. Acil yardıma telefonla ulaşabilmek için 077 Hızır Acil Servis Numarası belirlendi.
1986 yılında ‘’İlk ve Acil Yardım Eğitim Merkezi Başkanlığı’’ Gülhane Askeri Tıp Fakültesi’nde ilk kez acil tıp sistemi ile ilgili hizmet vermeye başladı.
1993 yılında İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Namık ÇEVİK ABD’den Acil Tıp Uzmanı Dr. John Fowler ‘ı ülkemize davet etti. Yeni bir uzmanlık dalı olarak Acil Tıp Ana Bilim Dalı bu üniversitede kuruldu.
1994 yılından itibaren 112 numarası ülkemizde ambulans için ortak acil çağrının numarası oldu. Aynı dönemde karayollarında ve şehir merkezlerinde acil ambulans hizmetleri İl Sağlık Müdürlükleri bünyesinde ki 112 Acil Yardım Kurtarma Şubelerinde yapılmasına karar verildi. 1994  yılında  3  büyük  ilde  112  Acil  Yardım  ve  Kurtarma Merkezleri kurulmuş, hizmet bu illerde hizmet alanına özgü personeli ile merkezi tek noktalardan  yönetilmeye  başlanmış  ve  hastane  öncesi  acil  sağlık  hizmetleri,  yataklı tedavi kuruluşlarından idari olarak ayrılmıştır.

Acil tıp Teknisyenliği (ATT) Programı ise ilk olarak 1996 yılında Sağlık Meslek Liselerine öğrenci almaya başladı. 2017 yılında son mezunlarını verdi.

Ülkemize Paramedik Mesleği’nin gelişim süreci hastane öncesi acil bakımdaki hızlı gelişmeye paralel olarak bu alanda en önemli eksik insan gücü olarak ortaya çıktı ve 1990 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Namık ÇEVİK tarafından Türkiye’de paramedik okulunun kurulabilmesi için Kanada Cambrian College ile bir proje başlatıldı. 1992 yılında proje kapsamında Yük. Hem. Semra ÇELİKLİ eğitim için Kanada’ya gönderildi. Eğitimi başarı ile tamamlayarak Türkiye’nin ilk Paramedik Öğretim Görevlisi oldu. Proje tamamlandıktan sonra Paramedik Programı Prof. Dr. Necla ÇEVİK müdürlüğündeki Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulunda Ambulans ve Acil Bakım Teknikerliği Programı 1993 yılı Eylül ayında başlatıldı.

1995 yılında Türkiye’nin ilk Paramedikleri o zamanki adıyla “Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri” mezun olmuşlardır. Dokuz Eylül Üniversitesi’ni takiben 1994 yılında Ege Üniversitesi  devamında  da  Atatürk,  Pamukkale,  Eskişehir  Osmangazi,  Çanakkale  18 Mart ve Samsun 19 Mayıs Üniversitelerinde paramedik eğitimine başlanmıştır.Günümüzde 123 üniversitede (Devlet, Vakıf, İkinci Öğretim) İlk ve Acil Yardım Teknikerliği ( Paramedik ) programında eğitim faaliyetleri devam etmektedir.

Mesleğin ilk yıllarında, paramediklerin doğrudan kamusal alanda istihdamlarının sağlanmaması  ve  henüz  ülkede  çok  iyi  tanınmamalarının  da  etkisiyle  özel  sektör  iş alanlarının da kısıtlı olması önemli istihdam sorunları oluşturmuş ve paramedikler uzun yıllar iş bulma kaygısı yaşamışlardır.

T.C. Sağlık Bakanlığı’nın başlatmış olduğu Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında, 112  Acil Sağlık Hizmetlerinde  görev  yapan hekimlerin, aile hekimliği sistemine çekilmesi sonrası, 112 Acil Sağlık İstasyonlarında paramedik   kadroları   açılmış   ve   2004   yılının   başında   500   adet   paramedik   alımı yapılmıştır.    Paramediklerin    sisteme    girmeleri    ile    birlikte,    bu    sefer ki    kaygı paramediklerin  rol  ve  sorumluluklarını  yerine  getirememeleri  olmuştur.  Çünkü  Türk sağlık sisteminde acil tıbbi girişim ve ilaç kullanımı gibi uygulamalar sadece hekimlerin rol ve sorumlulukları içerisinde tanımlanan görevlerdi.Tababet  ve  Şuabatı  San’atlarının  Tarzı  İcrasına  Dair  Kanun’un  7.  Maddesinde 2005  yılında  yapılan  değişiklikle  birlikte,  “(Ek  fıkra:  21/6/2005  –  5371/  7  md.)  Acil tıbbi   yardım   ve   bakım   ile   sınırlı   kalmak   ve   Sağlık   Bakanlığınca   çıkarılacak yönetmeliğinde belirtilmek kaydıyla acil tıp teknikerleri ile acil tıp teknisyenleri hastaya müdahale edebilir, bu hususta lazım gelen iş ve işlemleri yapabilirler. Hastane öncesi acil  tıbbi  yardım  veren  personel  özel  tip  kıyafet  giyer”  paramedikler  kendi  rol  ve sorumluluklarını  ambulans  hizmetlerinde  yapabilir  hale  geldiler.  Ancak  bu  seferde Sağlık  Bakanlığı’nda  istihdam  edilen  paramediklerin  önemli  bir  kısmının  ambulans sürücülüğü  görevini  de  sürdürmeleri,  sadece  acil  tıp  teknisyeni  ve  paramediklerden oluşan ambulans ekiplerinde yeni rol ve sorumluluk tartışmalarına neden oldu. Dünya örneklerinde  ambulans  ekibinde  mesleki  eğitim  olarak  daha  üst  düzey  olan  personel ambulans  kabininde  görev  yaparken,  Türkiye’de  tam  tersi  bir  durum  ortaya  çıktı. Paramedikler   ambulans   sürücülüğü   yaparken,   acil   tıp   teknisyenlerinin   transport sırasında  tek  başına  hasta  kabininde  hastaya  müdahale  etmeleri  gibi  fiili  bir  durum ortaya çıktı.

Bunun üzerine , “Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları ile Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği”    7.    Maddesinde    yapılan    değişiklikle;    MADDE    7    –    (1)    Kara ambulanslarından; a) Acil yardım ambulanslarında en az bir hekim ve/veya ambulans ve  acil  bakım  teknikeri  ve  bir  sağlık  personeli  olmak  üzere  en  az  üç  personel  görev yapar, gerekiyorsa  ekibe  şoför eklenir.  Hekim bulundurulmayan ambulanslarda hasta kabininde nakil esnasında hastaya müdahale etmek üzere görev yapan personelden en az  biri  ambulans  ve  acil  bakım  teknikeri  olmak  zorundadır”,  hekim  bulunmayan ambulanslarda,   paramediklerin   ambulans   kabininde   görev   yapmaları   zorunlu   hale getirildi.  Bununla  birlikte  paramediklerin  rol  ve  sorumluluklarını  yerine  getirmede kılavuz   görevini   gören   tedavi   protokollerinin   yayınlanması   ancak   2009   yılında “Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ” ile mümkün oldu.

 

NASIL PARAMEDİK OLUNUR ?

  Sağlık ve Fiziksel özellikler
     Erkek öğrencilerin 1.65 m, kız öğrencilerin de 1.60 m’den uzun olmaları şartı aranmaktadır. Boy uzunluğunun santimetre olarak ifade edilen değerin son iki rakamından en çok 5 fazla veya 15 eksik kilo ağırlığında olmak; kurtarma, taşıma işlerinde iki kişilik bir ekipte çalışırken sedyedeki bir hastayı ekip arkadaşı ile taşıyabilecek beden ve fizik yeterliliğine sahip olmaları aranan diğer fiziksel özelliklerdendir.

 

     Paramedik bölümünde okumak isteyen adayların, Üniversitelerin Tıp Fakültelerinden, sürücü belgesi almaya engel olmayan bir beden yapısı ve ruh sağlığına sahip olduklarını belgeleyen rapor almaları şarttır.  Üniversite tercihi sırasında aranan bu şartların mutlaka taşınması gerekmektedir. Programa TYT sayısal puanıyla öğrenci alınmaktadır.

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir